Yerküre'nin Yapısı Dünyamızın Yapısı

Yerkürenin içinde neler olup bittiğini tam olarak göremiyoruz ancak, birçok doğa olayı sayesinde dolaylı yollardan da olsa ayaklarımızın altındaki bu görünmez dünyayla ilgili bilgi sahibi olabiliyoruz.

Yerkürenin iç kısmı da tıpkı diğer karasal gezegenler gibi farklı katmanlardan oluşuyor. Yaklaşık 4 milyar yıl önce soğumaya başlayan Dünya, bu süreçte katmanlara ayrılmaya başladı. 6731 km�lik yarıçapı olan Yerküre başlıca üç ana katmandan oluşuyor: Çekirdek, manto ve kabuk. Bu katmanlar birbirlerinden kimyasal ve fiziksel açıdan farklılıklar gösteriyor. Bu farklılıkların ölçümünde özellikle deprem dalgalarından yararlanılıyor. Deprem dalgalarının hızı, ortamdaki maddelerin esnekliği ve yoğunluk gibi etmenlerden etkilenir. Yerkürenin derinliklerinde oluşan ve yüzeye çıkana kadar değişen deprem dalgalarının hızı, yol boyunca farklılık gösteren katmanlardan geçtiklerini gösterir.


Çekirdek

Yeryüzünden 6370-5100 km derinde bulunan çekirdek, bir bakıma Dünya�nın merkezi sayılır. İç ve dış çekirdek olarak iki katmana ayrılan çekirdek, büyük oranda metalik demir, bir miktar da nikel ve diğer elementlerden oluşuyor. Sıcaklığın 6000 ºC civarında olduğu iç çekirdek, üst katmanların yarattığı basınç nedeniyle katı haldedir.

İç çekirdeğin etrafındaysa, ergimiş haldeki demir ve nikelin oluşturduğu ve sıcaklığı 5000 ºC civarında olan sıvı dış çekirdek bulunuyor. Bu iki katmanıyla birlikte yaklaşık 3480 km yarıçapındaki çekirdek, Mars�tan daha geniş ve çok yoğundur.


Manto

Çekirdeğin üstünde yer alan ve büyük oranda demir, magnezyum ve kalsiyum içeren manto katmanı, sıcaklık ve basınç değişikliklerine göre kendi içinde farklı bölümlere ayrılıyor. Yüksek sıcaklıktaki ve aynı zamanda görece daha dirençli olan kısım mezosfer adını alıyor. Bu katman, çekirdeğin bittiği 2883 km ile 350 km derinlik arasında bulunuyor. Mezosferin hemen üstünde yani 350-200 km arasında bulunan ve astenosfer olarak da bilinen ateşküredeyse, kayalar kısmen ergimiş haldedir ve kolayca eğilip bükülebilir plastik bir yapıdadır.



Kabuk

En dışta bulunan katmanın adıysa yerkabuğu. Yerkabuğuyla mantonun en üst kısmı birlikte litosfer de denen taşküreyi oluşturuyorlar. İki farklı taşkürenin varlığından söz edebiliriz. Bunlardan okyanusal olarak adlandırılanın yüzeyinde okyanusal kabuk, kıtasal olanın yüzeyindeyse kıtasal kabuk bulunuyor. Yerkabuğunun kalınlığı da, okyanus kabuğu ya da kıta kabuğu oluşuna göre değişiyor. Okyanusal kabuğun kalınlığı ortalama 5-8 km, kıtasal kabuğunkiyse 25-70 km arasında değişiyor. Bu durumda taşkürenin de kalınlığı, okyanusal ya da kıtasal oluşuna göre 100-200 km arasında farklılık gösteriyor.