Canberdi gazali isyani => Forumda Tartış

CANBERDİ GAZÂLİ İSYANI
Cülûs senesinde Şam beylerbeyi Canberdi Gazâli İsyanı vuku buldu. Aslen Dalmaçyalı bir Slav esiri iken sonradan Sultan Gavri ile Sultan Tomanbay’ın nüfuzlu beylerinden olan Canberdi Gazâli Mısır Seferi esnasında Halep Emiri Hâyır Bey’in delaleti ile Yavuz Sultan Selim’e itaatini arz etmiş, seferden dönüşünde Şam beylerbeyliğine ve ilaveten Kudüs ve Gazze sancaklarına tayin edilmiştir.
Ancak kafasında daima isyan fikri ve istiklâl arzusu taşıdığı anlaşılan Gazâli, Sultan Süleyman’ın cülusunu müteakip, herhalde onun tecrübesizliğini hesaplayarak baş kaldırdı. Amacı önce Suriye ve Filistin’i ele geçirmek, sonra Mısır’ı zapdetmek ve nihayetinde eski Memlûk İmparatorluğunu diriltmek ve sultan olmaktı. Niyetini Kahire’deki Hayrbay’a da yazmış ve desteğini istemişti. Hayrbay, Canberdi’ye oyalayıcı bir mektup yazıp başarı kazanabilmesi için öncelikle “Kilid-i Arab” mesâbesinde bulunan Halep’i ele geçirmesi gerektiğini telkin etti ve bunun üzerine Halep’e karşı taarruz başladı. Bu esnada Trablus, Hama ve Humus sancakbeyleri de Halep’e çekilmiş ve Halep Beylerbeyi Karaca Paşa ile birlikte, kuşatılan şehri müdâfaya başlamışlardı. Bu esnada Hayrbay, Canberdi’nin kendisine gönderdiği mektubu aynen İstanbul’a padişaha yollamıştı. Bu olaylar 1520-1521 kışında Aralık-Ocak aylarında geçmiştir. Gazâli’nin isyanı ve Halep’i kuşattığı İstanbul’da duyulunca, asi beylerbeyine karşı başkumandan olarak III. Vezir Damad Ferhad Paşa tayin edilmiş, Dulkadir (Maraş) beylerbeyi Şehsuvaroğlu Ali Bey’e de Ferhad Paşa’nın emrine girmesi bildirilmiştir. Bu sırada Gazali, Halep önlerine gelmiş, ancak büyük kuvvetlerin üzerine geldiğini öğrenince, Halep muhasarasını bırakmış ve Şam’a çekilmek zorunda kalmıştır. Şam’da müdafaa tedbirleri aldı ise de Dulkadiroğlu Ali Bey 6 Şubat 1521 sabahı Canberdi’ye karşı taarruz etmiştir. Bu esnada Ferhad Paşa henüz yetişememiştir. Ali Bey kendi kuvvetlerine güvenerek, Paşa’yı beklemeye lüzum görmemiştir. 6 saat süren bir muharebeden sonra Gazali kat’i bir yenilgiye uğradı. Gazali kaçmışsa da Ali Bey’in gönderdiği kuvvetler tarafından yakalanmış ve başı kesilip İstanbul’a gönderilmiştir. Bu suretle Anadolu-Mısır yolu üzerindeki Suriye eyaletinde 2 ay kadar devam eden Memlük isyanı kesin şekilde bastırılmıştır. Şam beylerbeyliğine, Anadolu beylerbeyi Ayas Paşa getirildi. Kudüs’ün ve Gazze’nin sancak beyleri değiştirildi. Bu esnada Ali Bey’in, Ferhad Paşa’yı beklemeden Gazali’ye karşı kazandığı bu muvaffakiyeti Ferhad Paşa’yı çok kıskandırmış ve Dulkadiroğlu’nun can düşmanı haline getirmiştir. Gazali isyanından kendi hesabına bir faide umduğu ve müsait bir fırsat kolladığı anlaşılan Şah İsmail’in hareketlerini gözetmek vazifesi Ferhad Paşa’ya verildi. Bu vazifesi ile Ferhad Paşa bir müddet Kayseri’de beklemek üzere padişahtan bir emir aldı ise de, sonradan umduğunu bulamayan Şahın Tebriz’i terk ettiği duyulunca bu tedbire de lüzum görülmedi.
Canberdi Gazâli isyanı mühim bir hadise idi. Gevşek tutulsaydı tarihe karışalı henüz 4 yıl olan pek kudretli Mısır-Suriye-Memlük İmparatorluğu dirilebilir ve Yavuz’un emekleri boşa gider, Osmanlıların başına büyük bir gaile açılabilirdi. Canberdi, Rodos Şövalyelerinden top satın aldığı gibi, Avrupa devletleri ile de temasa geçmişti.
İsyanın bastırıldığı haberi İstanbul’a geldiği zaman, Kanuni, Macaristan seferine hazırlanıyordu. Nitekim 17 Mayıs’ta babasının adına Sultan Selim Camii’nin temel atma merasiminde bulunmuş ve ertesi günü, ilk sefer-i hümayununa çıkmıştır.
Mısır’da Vezir Hain Ahmed Paşa’nın Devlete İsyanı (1524)
Ahmet Paşa b. Üveys Bey, Yavuz Sultan Selim’in çok sevip itimat ettiği bir devlet adamı olup Selim, Çorum’da babasına mağlup olup kaçarken kendisine suikast edenlere karşı şehzadeyi müdafaa ederek onun hükümdarlığı zamanında imrahor ve beylerbeyi ve Belgrad seferini müteakip vezir olmuştu. Kendisinin Gürcü olduğunu Celalzade de belirtmiştir.

Türk Ve Dünya Tarihi

Google

Cuil

Live Search

Yahoo Search